Astronomen ontdekken een viervoudig sterrensysteem, een uiterst zeldzaam fenomeen in het heelal

Vier hemellichamen, door de zwaartekracht innig met elkaar verstrengeld, waaronder twee bijna onzichtbare bruine dwergen: dit is UPM J1040-3551 AabBab, een systeem dat ons dwingt de modellen voor stervorming opnieuw tegen het licht te houden. Opgespoord in de Melkweg door een team van Nanjing University en in juni 2025 beschreven in Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, zet deze hemelpuzzel de statistieken op hun kop. Bruine dwergen — die ‘mislukte sterren’ met vluchtige signalen — opsporen is echt speurwerk. En als ze zich verschansen in het hart van een viervoudig systeem, verandert die zeldzaamheid in een openluchtlaboratorium.

Een uitzonderlijk stersysteem ontdekt in de Melkweg

Astronomen melden de ontdekking van een zeldzaam stersysteem, bestaande uit vier sterren die nauw aan elkaar gebonden zijn. Het geheel, UPM J1040-3551 AabBab gedoopt, verrast door zijn opbouw en door de aanwezigheid van twee bruine dwergen. Zo’n ongebruikelijke configuratie zet de klassieke modellen, die meestal veel eenvoudiger systemen beschrijven, onder druk.

Wat zijn bruine dwergen nu eigenlijk?

Vaak omschreven als ‘mislukte sterren’, ontstaan bruine dwergen op dezelfde manier als sterren, maar ze verzamelen niet genoeg massa om kernfusie van waterstof op gang te brengen. Daardoor blijven ze zwak en lastig te detecteren, in tegenstelling tot rode dwergen die wél langdurig licht geven dankzij fusie.

Ze bevinden zich precies op de grens tussen gasreuzen zoals Jupiter en de kleinste sterren.
Hun straling is vooral in het infrarood te vinden, wat waarnemen lastig maakt.
Ze zijn cruciaal om de scheidslijn tussen planeten en sterren scherp te trekken.

In dit licht biedt de aanwezigheid van zulke ‘mislukte sterren’ in een zeldzaam systeem een unieke kans om onze classificatiecriteria en vormingsscenario’s aan te scherpen.

Een zeldzaam complexe kosmische structuur

Dit systeem bevindt zich in de Melkweg, op een nog niet exact bepaalde maar naar verwachting nabije afstand, en bestaat uit twee zwaartekrachtgebonden dubbelsterren: twee ‘klassieke’ sterren en twee bruine dwergen. Zo’n complexe architectuur is uiterst zeldzaam en herinnert aan de intrinsieke moeilijkheid van meervoudige interacties, zoals het beroemde Drie-lichamenprobleem laat zien.

Volgens Maria Cruz Gálvez-Ortiz, die het object bestudeerde, is het ‘een buitenkans van jewelste’. De vier objecten zijn hecht met elkaar verbonden, maar zouden dankzij hun precieze configuratie niet met elkaar in botsing moeten komen. Hoe lang dat evenwicht standhoudt, blijft de vraag.

Wat brengt de toekomst?

Dit systeem blaast het onderzoek naar ster-evolutie en de eigenschappen van bruine dwergen nieuw leven in. Voor onderzoekers is het een proefopstelling om de vorming en stabiliteit van complexe architecturen te toetsen. Twee van de sterren lijken, afgaand op de gemeten temperaturen, oud en relatief koel; hun nabijheid tot bruine dwergen kan onthullen hoe deze objecten samen evolueren over miljarden jaren.

De ingezette detectiemethoden, vooral hoge-resolutie-infraroodbeelden, stemmen hoopvol voor nieuwe vondsten van vergelijkbare systemen. In komende waarneemcampagnes willen onderzoekers de baanparameters verfijnen en meer van dit soort gevallen in de Melkweg opsporen.