Na verwijdering van 131 katten van een afgelegen eiland, reageert ecosysteem op onvoorspelbare wijze

Op de Ogasawara-eilanden, een UNESCO-archipel in de oceaan ten zuiden van Tokio, zette een doelgerichte jacht op verwilderde katten een kettingreactie in gang. Plots kreeg een ernstig bedreigde duivensoort ruimte om te ademen, en wetenschappers volgden de gevolgen tot in het genoom. Wat zij vonden, en wat dat zegt over kwetsbare eilandfauna, schudt het handboek natuurbeheer op.

Biodiversiteit op de Ogasawara-eilanden

De Ogasawara-eilanden, zo’n 1.000 kilometer ten zuiden van Tokio, vormen een uniek en kwetsbaar ecosysteem. Ze staan op de UNESCO-Werelderfgoedlijst vanwege endemische soorten, waaronder de zeldzame rode-kopduif (Columba janthina nitens). De balans kantelde echter toen uitheemse soorten, vooral katten, hun intrede deden. Tegen 2010 waren er minder dan 80 volwassen duiven over. Kun je een ecosysteem herstellen door één schakel te verwijderen? Zonder ingrijpen was uitsterven reëel.

Verwijdering van 131 katten: een moedige stap

Tussen 2010 en 2013 voerden natuurbeschermers op Chichijima een omstreden, maar zorgvuldig geplande operatie uit: de verwijdering van 131 verwilderde katten. De dieren waren in de 20e eeuw door mensen geïntroduceerd en joegen op broedende vogels. Teams gebruikten vallen en gerichte controletechnieken, ondersteund door monitoring en voorlichting aan bewoners. Er was kritiek van dierenrechtengroepen, maar het doel was helder: de predatiedruk verlagen om inheemse soorten te redden. De keuze legde een ethisch spanningsveld bloot dat eilanden wereldwijd herkennen.

Een onverwacht succes: de terugkeer van de duif

De respons was sneller en groter dan verwacht. Binnen enkele jaren nam het aantal volwassen rode-kopduiven toe van 111 naar 966; het aantal juvenielen steeg van 9 naar 189. Dat blijkt uit gegevens die onderzoekers publiceerden in een internationaal tijdschrift over biologie. Het eiland leek op adem te komen. Vegetatie herstelde, nestplaatsen werden veiliger, en verstoring in cruciale broedperiodes nam af. Biologen spraken van een herstel dat hun verwachtingen overtrof, juist omdat geïsoleerde populaties doorgaans traag reageren en kwetsbaar zijn.

De rol van genetica: wat we leren van kleine populaties

Onder leiding van Dr. Daichi Tsujimoto (Kyoto University) analyseerden wetenschappers het genetisch profiel van de duiven. De uitkomst was verrassend: ondanks sterke inteelt droegen de vogels relatief weinig schadelijke mutaties. Dit wijst op purgerende selectie—een langdurig proces waarbij natuurlijke selectie nadelige varianten wegschoffelt. Bij de eilandduiven is meer dan 80 procent van het genoom homozygoot, normaal reden tot zorg. Toch ontbraken duidelijke tekenen van inteeltdepressie, ook bij dieren in gevangenschap. De les is prikkelend: kleine populaties kunnen, onder specifieke historische omstandigheden, genetisch veerkrachtig zijn.

Toekomstige lessen voor bedreigde diersoorten

Het Ogasawara-verhaal past in een breder patroon. Eilandbewoners zoals de island fox en de noordelijke zeeolifant veerden eerder ook op na bijna-instorting, met beperkte aanwijzingen voor genetische schade. Tegelijk waarschuwen experts: purging is geen garantie. Lage diversiteit kan aanpassing aan nieuwe dreigingen—ziekten, klimaatstress—bemoeilijken. Wat betekent dat voor herstelprogramma’s elders? Succes vraagt maatwerk: het wegnemen van directe druk, langdurige monitoring en genetische checks. De rode-kopduif laat zien hoe ecologische ingrepen en genetische dynamiek elkaar kunnen versterken. En hoe snel hoop kan terugkeren zodra de stilte in het bos weer veilig is.